چند وقت پیش یکی از دوستان گفت که در مورد فیلمهای اسکاری امسال مطلبی بنویس. راستش تا الان من فقط یکی از این فیلمها رو دیدم. این فیلم نه No country for old men ، نه There will be blood و نه Atonement بلکه فیلم استثنایی The Diving Bell and the Butterfly هست که میشه اون رو "حباب غواصی و پروانه" ترجمه کرد.

این فیلم ساخته کارگردان آمریکایی جولین اشنیبل (Julian Schnabel)، محصول مشترک فرانسه و امریکا در سال 2007 هست و زبان فیلم و همین طور بازیگران فرانسوی هستند. فیلم در سال 2007 نامزد اسکار بهترین کارگردانی، فیلمبرداری، فیلمنامه و تدوین شد و البته قبل از اون در گلدن گلاب، برنده جایزه بهترین کارگردانی و بهترین فیلم خارجی شده بود.

اما علتی که باعث شد این فیلم رو زودتر ببینم نه اینها، بلکه کسب جایزه بهتربن کارگردانی از جشنواره کن بود. من شخصاً به یه اصل اعتقاد دارم و اون اینکه فیلمی که نخل طلا و همین طور جایزه بهترین کارگردانی جشنواره کن رو می بره نمی تونه خوب نباشه، اصلی که تا حالا کمتر برام استثنا داشته.

فیلم بر اساس یک داستان کاملاً واقعی ساخته شده. ژان دومینیک بابی، سردبیر یکی از نشریات معروف پاریس دچار سکته مغزی میشه و بعد از به هوش اومدن متوجه میشه که دچار بیماری نادری به نام Locked-in syndrome شده. با وجود هشیاری کامل، ژان قادر به حرکت اعضای بدنش نیست و فقط میتونه پلک چپش رو تکون بده. اون در ابتدا احساس ناامیدی می کنه ولی به تدریج به کمک یک زن مددکار، روشی برای بیان مقاصد خودش پیدا می کنه. به این معنی که مددکار حروف زبان فرانسه رو به ترتیب تعداد استفاده پشت سر هم تکرار می کنه و هر کدوم که مورد نظر ژان هست، با یه پلک زدن اون مشخص میشه. این روش بسیار طولانی تنها راه حرف زدن برای آدمیه که تنها حرکت بدنش تکون دادن یه پلکه. به هر حال ژان عزم خودش رو جزم می کنه و به کمک یه منشی که این کار رو براش انجام میده، موفق میشه کتابی به نام "حباب غواصی و پروانه" بنویسه و در اون، خاطراتش در مدت بیماری، توصیف جهان از دید یه فرد مبتلا به Locked-in syndrome و از همه مهم تر، تصور و شبیه سازی کارهای روزمره یه فرد سالم به کمک حافظه و قوه تخیل رو شرح میده. کتاب فروش بسیار خوبی می کنه، اما متاسفانه فقط ده روز بعد از انتشار کتاب (و حدود 15 ماه پس از واقعه) ژان از دنیا میره.

حباب غواصی و پروانه فیلم بسیار خوش ساختیه. فیلم بر اساس داستانی واقعی ساخته شده و  کارگردان در عین وفاداری به این موضوع، از هنر فیلمسازی خودش برای نشون دادن دنیا از دید ژان و همین طور به تصویر کشیدن تصورات و رویاهای این فرد به بهترین شکل ممکن استفاده میکنه. روایت خاص و در عین حال ساده داستان و همین طور زاویه دید فیلم که بیشتر اون از منظر ژان هست، فیلم رو به یه اثر برجسته تبدیل کرده. فیلم آغاز عجبیبی داره و از همون لحظه اول بیننده رو با خودش همراه میکنه. در حقیقت، فیلم با لحظه به هوش اومدن تدریجی ژان شروع میشه و اون کم کم می فهمه که فقط قادر به پلک زدن هست. در دقایق اولیه، فیلم فقط از دید ژان و همین طور چند بازگشت به گذشته (فلش بک) روایت میشه و تا دقایقی، چهره فعلی ژان نشون داده نمیشه. فیلمبرداری فوق العاده و همین طور تغییر مکرر و مناسب زاویه دید فیلم (جهان واقعی از دیدگاه ژان - جهان خیالی در تصورات ژان - خاطرات ژان به صورت فلش بک - ژان بیمار از دیدگاه بیننده) از نکات برجسته فیلم به حساب میاد و البته موسیقی تاثیرگذار فیلم هم نقش مهمی در موفقیتش داره. توجه به این نکته هم جالبه که در اواخر فیلم که در یه فلش بک، ژان در حال رانندگی به سمت خونه زنش هست، موسیقی زیبای فیلم شاخص سینمای موج نوی فرانسه یعنی چهارصد ضربه به گوش میرسه.

در حقیقت ژان خودش رو در اعماق یه اقیانوس احساس میکنه، در حالی که حباب غواصی سنگینی به سر داره. سنگینی حباب هر لحظه اون رو بیشتر به پایین می کشونه، ولی ژان سعی میکنه به کمک خاطرات گذشته و قوه تصورش، که به پروانه تشبیه شده، خودش رو بالا بکشه. فیلم حباب غواصی و پروانه، جدال روح انسان با ناتوانی جسمی رو به بهترین شکل ممکن به تصویر میکشه.