چند روز قبل "درباره الی" را دیدم و باید بگویم خیلی به دلم نشست. بعد از مدتها فیلمی بر پرده سینمای ایران دیدم که تقریباً از هر نظر قابل ستایش بود و مسلماً نام این فیلم در میان بهترین‌های سینمای ایران باقی خواهد ماند.

 فیلم ماجرای سفر سه زوج جوان (امیر (مانی حقیقی) و سپیده (گلشیفته فراهانی)، پیمان (پيمان معادي) و شهره (مريلا زارعي)، منوچهر (احمد مهران‌فر) و نازى (رعنا آزادى‌ور)) به همراه احمد (شهاب حسینی) -که به تازگی از خارج برگشته و از همسرش جدا شده-  به شمال کشور است. در این سفر دختری به نام الی (ترانه علیدوستی) -مربی مهدکودک فرزند سپیده-  به اصرار سپیده با آنها همسفر شده که هدف سپیده، آشنا کردن الی با احمد است. پس از مستقر شدن در ویلایی نزدیک ساحل، آرش -فرزند پیمان و شهره- در آب می‌افتد که با تکاپوی بقیه، نجات پیدا می‌کند ولی گروه متوجه می‌شود که الی گم شده است. مشخص نیست که او  برای نجات پسرک خود را در آب انداخته یا همانطور که قبلاً هم اصرار کرده بود به تهران برگشته و یا حتی خودکشی کرده است. تلاش برای یافتن الی به جایی نمی‌رسد و گروه در مواجهه با پلیس متوجه می‌شوند که حتی نام الی را هم نمی‌دانند. آنها کم کم پی می‌برند که الی و مهمتر از آن سپیده همه حقایق را نگفته‌اند. الی نامزد داشته ولی اصلاً علاقه‌ای به او نداشته و می‌خواسته از او جدا شود و سپیده این موضوع مهم را حتی از احمد هم پنهان کرده است. بین اعضای گروه کشمکش در می‌گیرد و هر یک برای نجات از مهلکه دیگری را متهم می‌کنند. در این میان نامزد الی، علیرضا (صابر ابر) هم وارد داستان می‌شود. سرانجام سپیده نیز متقاعد می‌شود که برای منفعت جمع دروغ بگوید و در پاسخ علیرضا که می‌پرسد آیا الی به او گفته که نامزد داشته، نه می‌گوید. سرانجام، سرنوشت الی که تا کنون برای تماشاگر مشخص نبود، با پیدا کردن جسدش مشخص می‌شود و علیرضا که به کلی سرخورده شده، حتی تمایلی برای خبر دادن به خانواده الی ندارد.

 درباره الی روایت زندگی و روابط انسانهایی از طبقه متوسط اجتماع است، شخصیتهایی که حتی کارگردان به طور دقیق مشخص نمی‌کند چه نسبتی با هم دارند. در عوض فرهادی هوشمندانه از پرداختن به کوچکترین جزئیات غافل نشده و آنچنان نماهایی گرفته و آنچنان شخصیت‌هایی خلق کرده که بیننده تصور می‌کند رفتار و روابط کاراکترهای فیلم می‌تواند گوشه هایی از شخصیت خود او در مواجهه با مشکلات باشد. از همان ابتدای داستان، الی خود را جدای از این جمع می‌پندارد و قصد رفتن دارد. صحنه بادبازک بازی او با آن کلوزآپ‌های فوق‌العاده، گویی خبر از بازی شوم سرنوشت می‌‌دهد. این آخرین باری است که الی را می‌بینیم و این نما آرامش ظاهری داستان را (که به اعتقاد شخصی تا حدی هم طولانی شده بود)، به هم می‌زند. به دنبال صدای جیغ و داد کودکان و به خصوص صحنه گریه معصومانه کوچکترین بچه که می‌خواهد به بقیه بفهماند که آرش در آب افتاده، صحنه تلاش برای گرفتن او از آب آغاز می‌‌شود، با آن فیلمبرداری استثنایی که بیننده را برای چند دقیقه در دلهره عجیبی قرار می‌دهد. و بعد از نجات پسرک است که همه متوجه گم شدن الی می‌شوند. از اینجا به بعد است که فرهادی کنکاش عمیق خود در رفتار و خصوصیات درونی انسانها را به نمایش می‌گذارد که یکی از وجوه اصلی برتری فیلم است. همه شخصیتها برای رهایی از مهلکه عصبی می‌شوند، پرخاش می‌کنند، دروغ می‌گویند و انگشت اتهام را متوجه دیگری می‌کنند و در این راه حتی فراموش می‌کنند که احتمالاً الی برای نجات فرزند خودشان در آب رفته است. آنها حتی به بچه ها یاد می‌دهند که دروغ بگویند. سرانجام با حضور علیرضا که به موضوع پی برده و فقط برایش مهم است بداند که آیا الی نامزد داشتن خود را به سپیده گفته یا نه، منفعت جمع را ترجیح می‌دهند و سپیده نیز متقاعد می‌شود که دروغ بگوید. دروغی که به سرخوردگی علیرضا و احتمالاً تباهی زندگی آینده او منجر خواهد شد. فرهادی که تا اینجا با ایجاد ابهام در سرنوشت الی تماشاگر را به دنبال خود کشیده و البته به تفکر بیشتر وادار کرده، با نشان دادن جسد او که از آب گرفته شده، به این موضوع خاتمه می‌دهد. در نمای پایانی فیلم که اعضای گروه در حال بیرون آوردن اتومبیلی از ماسه ها هستند، تلاش آنها برای فراموشی واقعیت و گام برداشتن در راه پر پیچ و خم زندگی را تداعی می‌کند.

بدون شک فرهادی در ساختن فضای فیلمش از فیلم "ماجرا" ساخته میکل آنجلو آنتونیونی الهام گرفته است. این تاثیر به قدری است که بیننده‌ای که قبلاً ماجرا را دیده باشد، بی‌شک به یاد آن می‌افتد. در فیلم ماجرا چند زوج جوان سوار بر قایقی تفریحی به جزیره‌ای سفر می‌کنند. در این میان یکی از دختران به طرز مرموزی گم می‌شود و تلاش برای یافتنش به جایی نمی‌رسد. در آنجا هم اعضای گروه نمی‌دانند که او رفته یا غرق شده یا خودکشی کرده است. البته فرهادی تا اینجای ماجرا را الگوی خود قرار داده و ادامه فیلمش در مسیری کاملاً متقاوت قرار می‌گیرد، به‌طوری‌که به هیچ وجه فیلم او تقلیدی از آنتونیونی به حساب نمی‌آید. در ادامه فیلم ماجرا، نامزد دختر گمشده، با دوست او که در آن جمع است، رابطه عاشقانه‌ای برقرار می‌کند و اصلاً سرنوشت دختر به طور عمدی در فیلم فراموش می‌شود. فیلم ماجرا اولین فیلم از سه گانه معروف آنتونیونی (ماجرا، شب و کسوف) است که جزو شاهکارهای تاریخ سینماست و در موقعی مناسب حتماً در مورد آن خواهم نوشت.

از نکات جالب فیلم، نبود بازیگر یا بازیگرانی به عنوان نقش اول است. تمام شخصیتهای فیلم (به جز الی که اتفاقاً وجه تسمیه فیلم است) تقریباً به اندازه مساوی نقش دارند. کارگردان شخصیت پردازی فوق العاده‌ای انجام داده و همه بازیگران از عهده نقششان بر‌آمده‌اند، به طوری که بر خلاف اکثر فیلمها، نمی‌توان گفت که حتی یک بازیگر بد بازی کرده است و حتی بازی کودکان خردسال فیلم نیز جالب توجه به نظر می‌رسد. از حضور کوتاه ولی تاثیرگذار ترانه علیدوستی در نقش الی با همان بازی معصومانه همیشگی‌اش و بازی فوق العاده شهاب حسینی -که در هر فیلم بهتر از فیلم قبلی بازی می‌کند- و بازی گلشیفته فراهانی -که شاید نقش کلیدی‌تری نسبت به بقیه داشته باشد-  گرفته تا بازی مریلا زارعی، صابر ابر، احمد مهران‌فر و رعنا آزادى‌ور. نکته جالب بازی مناسب پیمان معادی –که اصولاً فیلمنامه نویس است- و از آن مهم‌تر بازی استثنایی یار همیشگی فرهادی، مانی حقیقی که او هم از کارگردانان آینده‌دار سینمای ماست می‌باشد. (مانی حقیقی و اصغر فرهادی فیلمنامه چهارشنبه‌سوری و کنعان را به اتفاق هم نوشتند که اولی را فرهادی و دومی را حقیقی کارگردانی کرد که هر دو از بهترین فیلمهای سالهای اخیر هستند.)

 از نکات دیگر فیلم نداشتن موسیقی متن است و جالب اینجاست که در پایان فیلم که موسیقی تیتراژ پخش می‌شود، بیننده به یاد این موضوع می‌افتد، گویی صداها و صحنه های فیلم به منزله موسیقی عمل کرده و اصلاً احتیاجی به اضافه کردن آهنگی نبوده است. موسیقی تیتراژ پایانی " آهنگی برای الی" نام دارد و ظاهراً در جایی فرهادی گفته است که در بین تعدادی قطعه، این را پسندیده و بعداً فهمیده که نام آن آهنگی برای الی است.

 در "دریاره الی" کارگردان شعار نمی‌دهد، فقط روایت می‌کند و قضاوت را به بیننده واگذار می‌کند. در کنار فیلمهایی که می‌بینیم و در بعضی از آنها فقط به خاطر داستان و پیام فیلم مجذوبشان می‌شویم، درباره الی فیلمی است که علاوه بر این موضوع از لحاظ سینمایی قابل ستایش است و به تعبیر شخصی تماشاگر برای دو ساعت جلوه‌هایی از سینمای ناب را نظاره می‌کند. درباره الی برنده جایزه بهترین کارگردانی از جشنواره برلین و جشنواره فیلم فجر شد. فرهادی تا کنون چهار فیلم ساخته، چهار فیلمی که همگی خوب بودند و البته هر کدام از قبلی بهتر. مسلماً هم اکنون او یکی از بهترین کارگردانان سینمای ایران است و در آینده از او بیشتر  هم خواهیم شنید.